توسعه

توسعه و انرژی های نو از : مهندس مهدی امین پور

مهندس برق

چکیده :

یکی از مشکلاتی که بشر از زمان پیدایش بر روی زمین با آن روبرو بود تهیه منبعی برای تأمین انرژی مورد نیاز وی در مصارف روزمره اش بوده است . زمانی آتش یگانه راه تولید انرژی محسوب می شد اما هر قدر که انسان پیشرفت نمود نیازهای وی به منابع نوتر هم افزون یافت تا بالاخره با رخ دادن انقلاب صنعتی انسان خود را بیش از هرزمانی محتاج به استفاده روز افزون از منابع انرژی یافت که برای به کار انداختن موتورهای فناوری نو به شدت به آن احتیاج داشت .

زغال سنگ و پس از آن نفت و مشتقات آن مسیرما را به طرف یکی از منابع بسیار ویژه پیشبرد. سوخت های فسیلی که در فرایندی چندین میلیون ساله در اثر انباشت بقایای موجودات زنده باستانی تشکیل شده بود و اگر چه منبعی به نسبت سهل الوصول به شمار می رود اما باید آنرا منبعی یکبار مصرف دانسته که تنها در دوره ای محدود انسان می تواند از آن استفاده نماید و پس از آن همیشه به پایان می رسد . در این رابطه انرژی هسته ای – انرژی باد – انرژی خورشیدی – انرژی آب – انرژی جزرو مدی- زمین گرمایی و ... مورد بحث و بررسی است که انرژی های جایگزین هستند .

مقدمه :

شتاب دوران صنعتی و شورمندی حاصل از دست یافتن به منبعی که می توانست به سادگی موتور محرک جهان صنعتی تازه بوجود آمده را بحرکت آورد آنچنان حواس انسان را از نگاهی جامع به موضوع انرژی دور نمود که تا مدتها تنها در اندیشه مصرف بیشتر نفت و مصرف هر چه بیشتر آن به شکل های متفاوت می بود. همین مسئله روایت های مختلفی را در تاریخ سیاره زمین رقم زده است و کار بدانجا رسیده که تلاش برای دستیابی به منابع نفتی عامل جدی ومهمی در شکل دهی مناسبات سیاسی و اجتماعی شده است و سالها سیاست های کشورهای مختلف را شکل داده است . در دهه های کنونی و اخیر دانشمندان و صاحبان صنایع کم کم به فکر مشکلات استفاده روز افزون از منابع سوخت های فسیلی افتاده اند . این منابع از چند جهت دارای مشکلات غیرقابل حل ارزیابی می گردد. اول آنکه منابع سوخت های فسیلی شامل نفت ، گاز ، زغال سنگ و مشتقات آن همگی منابع پایان پذیر و محدود می باشند . آمارهای مختلفی درباره مدت امکان برداشت از این منابع وجود داشته اما حتی خوشبینانه به آنها نگاه کنیم بیش از 100 سال به زحمت برسند. بدین معنی که تاکمتر از یک قرن دیگر عمده منابع قابل مصرف سوخت های فسیلی به پایان خواهند رسید از سوی دیگر وابستگی شدیدی امروز به منابع فسیلی وجود دارد در صورت به پایان رسیدن این منابع می تواند بحرانی جدی برای زندگی مدرن انسان بوجود آورد . از طرف دیگر در جهانی که نفت و مشتقات آن نبض بازار جهانی را در اختیار دارد بحران های ما ناشی از تغییر حجم منابع ، بروز جنگ در نواحی نفت خیز و سیاست های دولت ها می تواند آسیب های جدی بر توسعه اقتصادی همه کشورها و بخصوص کشورهای در حال توسعه بگذارد . اما گذشته از اقتصاد در صنعت ، دانشمندان نیز نگران این رشد روز افزون وابستگی به نفت هستند .

انرژی هسته ای :

استفاده از انرژی هسته ای در تولید انرژی و برق یکی از دستاوردهای علوم نوین به شمار می رود فناوری هسته ای گرچه بر گستره وسیعی از فناوریهایی گفته می شود که در آن از فرایندهای مربوط به واکنش های هسته ای با مقاصد متفاوت استفاده می شود اما این روزها عمده کاربردی که جامعه از این فناوری برداشت می کند تولید برق از واکنش بین هسته های اتم ها می باشد . در این روش با استفاده از راکتورهای شکاف هسته ای فرایند شکا ف هسته ای اتم های سنگین به اتم های سبک تر که همراه با آزاد شدن انرژی است به طور کنترل شده پی گرفته شده واز گرمای حاصل از آن برای گرم کردن و بخار کردن آب و چرخاندن پره های ژنراتورها استفاده می گردد . این فناوری نسبت به فناوری های معمول ، آلودگی بسیار پایین و کمتری دارد و در عین حال اشراف به آن می تواند دروازه های پیشرفت های آینده را برای هر کشوری باز نماید . درحال حاضر نیروگاه بوشهر در حال آماده گردیدن برای ورود به مدار قرار داشته و از سوی دیگر ایران تلاش وسیعی را برای بدست آوردن فناوری استخراج و غنی سازی اورانیوم که سوخت اصلی نیروگاه هسته ای به شمار می رود انجام داده و به موفقیت هایی خیره کننده در این راستا و زمینه دست یافته است که امید استفاده هر چه بیشتر و بهتر از این انرژی در آتیه را می دهد .

انرژی باد :

ایران کشوری با جغرافیای ویژه و گوناگون می باشد واین تنوع بافت جغرافیایی موجب شده تا سرزمین ایران امکانات بسیاری برای استفاده از انرژی های سبز ، بازگشت پذیر و غیرآلاینده داشته باشد. یکی از انرژی های تازه و نوین که در جهان وایران مورد توجه جدی قرار گرفته انرژی باد است . این انرژی نه تنها می تواند در تولید مصارف خانگی نقش ایفا کند که با توجه به مناطق باد خیز که در جهان وجود دارد می تواند بخشی از نیاز انسان امروز به انرژی را پاسخ دهد . ساخت مزرعه های بادی در دالانهای بادی ایده ای بود که دو دهه اخیر در ایران بطور جدی پیگیری شده و در مراکزی چون وزارت نیرو و پژوهشگاه نیرو مورد توجه قرار گرفته است و دالانهای بادخیز بسیار مناسبی مانند منجیل و بینالود و دالانهای بادی دیگری می تواند باعث گردد تا این انرژی بخشی از نیاز کشور را تأمین نماید گام هایی که ایران در این زمینه برداشته ،نوید بخش دستیابی به دانش فنی مورد احتیاج برای توسعه چنین منابعی به شمار می رود.

انرژی خورشیدی :

بخش عمده ای از سرزمین ایران را دشت ها و مناطق کویری پوشانه است که تنها روزهای اندکی در سال ممکن است شاهد پوشش ابری باشد . چنین شرایطی برای ایران می تواند فرصت مناسبی باشد تا با استفاده از انرژی سالم خورشیدی و با توسعه فناوریهایی در رابطه به مصرف این انرژی از شرایط طبیعی خود هرچه بیشتر استفاده گردد.

از مدت ها پیش طرح استفاده از صفحات خورشیدی مولد نیرو در ایران مورد بررسی و دستور کار بود اما چندی پیش گام بزرگ دیگری در این زمینه برداشته گردید و آن تأسیس مزرعه خورشیدی ایران در شیراز بود. جایی که بر مبنای چارچوب مدون سعی در بررسی امکان استفاده عملی از انرژی خورشیدی شده بود . تلاش و قصد ایران در استفاده از این انرژی می تواند باعث ارائه الگویی جدید از مصارف شهری و صنعتی شده و بخش عمده ای از نیاز ایران به سوخت های فسیلی را از بین ببرد.

انرژی آب :

سد سازی امروز یکی از صنایع پیشرو ایران به شمار می رود . مهندسان و دانشمندان ایرانی امروزه به ساخت سدهای پیشرفته به جایگاه ویژه ای در سطح جهانی دست یافته اند . سدهای عظیم کار مهندسان نمونه ای از توانمندیهای پرافتخاری است که ایران را در مهار نزولات آسمانی واستفاده درست از آن در رده کشورهای پیشرفته جهان قرار داده است . استفاده از انرژی آب برای تولید انرژی چنانچه با مطالعات درست واصولی همراه گردد می تواند نقشی ممتاز نه تنها در تولید انرژی ایفا نماید که از تخریب های ناشی از سیلاب های یکباره نیز جلوگیری به عمل آورد . سرمایه گذاریهایی که در سالهای اخیر در زمینه سدسازی شده است یکی از مطمئن ترین سرمایه گذاریها در کشور ایران به شمار می رود .

انرژی های جزر و مدی ، زمین گرمایی و ... :

علاوه بر اشکال آشنای منابع تجدید پذیر که به آنها اشاره شد در سالهای اخیر کشور ایران پژوهش های بسیاری در زمینه استفاده از منابع نوشناخته شده صورت داده است امکان استفاده از منابعی همچون انرژی زمین گرمایی ، انرژی آبی دریایی و انرژی حاصل از جزر و مد دریاها که وجود دارد امکان بهره برداری از بسیاری از آنها در اختیار ما قرار دارد، کار ارزشمندی است که در صورت تداوم حمایت از آنها در آینده می تواند پاسخگوی نیاز ما و بسیاری از کشورهای دیگر باشد . جهان امروز به سمت جدا شدن از وابستگی به منابع سوخت فسیلی در حال حرکت است و سرمایه گذاریهایی که کشور ایران در سالهای اخیر در این زمینه صورت داده یکی از مهمترین نقش ها را می تواند در آینده طریق زیست ما بر این سیاره داشته باشد.

نتیجه :

در چندین دهه اخیر دانشمندان متوجه شده اند که دمای میانگین سیاره زمین بطور آهسته اما پیوسته در حال افزایش است . علت این امر پدیده ای بنام اثر گلخانه ای است که در اثر آن با افزایش انباشت گازهای گلخانه ای در جو زمین حرارت انباشت شده در درون جو افزایش یافته و کم کم باعث گرمایش زمین خواهد شد . این اثر در صورتی که ادامه پیدا کند باعث خواهد شد تا زمین با تغییرات بنیادی بسیاری مواجه گردد . این تغییرات شامل از بین رفتن قطبین یخی زمین ، تغییر در چرخه آب و هوایی رایج بر سیاره ما و در نهایت از بین رفتن بسیاری از موجودات و در پایان نابودی انسان خواهد بود . علت عمده و نوع این رویداد خصوصاً در چند قرن اخیر کشف منابع فسیلی و استفاده بی رویه از این منابع است .

سوخت های فسیلی هنگام سوختن ، منابع زیادی از گازهای گلخانه ای و از جمله دی اکسید کربن آزاد کرده که در این گازها باعث می شود تا فرایند گرمایش زمین تشدید گردد . همه این مسایل بزرگ و دهها مسئله کوچک دیگر موجب می شود تا کشورها برای امکان توسعه یافتگی خود و سلامت سیاره زمین به فکر استفاده از انرژی های جایگزین بیفتند.

ایران نیز از سالها پیش برنامه متنوعی را برای استفاده از نیروهای طبیعی ، بازگشت پذیر و دوستدار محیط زیست شروع نموده است . استفاده از نیروی آب در طراحی سدها و تلاش برای مهار آب و استفاده از انرژی هسته ای یکی از قدیمی ترین تلاش های کشور ایران برای بکارگیری منابع جایگزین انرژی است . این تلاش در سالهای اخیر بطور قابل توجهی افزایش پیدا کرده که امید استقلال انرژی کشور در سالهای پیش رو را می دهد .